اخیراً خبری از نشست «ستاد توسعه اقتصاد دانش‌بنیان آذربایجان‌شرقی» در پارک علم و فناوری تبریز منتشر شد که در آن معاون اقتصادی استاندار و مدیران زیست‌بوم نوآوری استان برای بررسی موانع توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان گرد هم آمدند. برگزاری چنین جلساتی برای تقویت پیوند میان صنعت و فناوری، اقدامی مثبت و ضروری است. با این حال، پرسش کلیدی اینجاست که آیا این نگاهِ توسعه‌محور، تمامی شهرستان‌های استان را به یک اندازه پوشش می‌دهد یا میانه، با ظرفیت‌های عظیم خود، از این قطارِ پیشرفت بازمانده است؟
تجربه‌ای که نیازمند بازنگری است:
در سال ۱۴۰۲، جمعی از نخبگان، صنعتگران و فعالان شهرستان میانه، گامی راهبردی برای ایجاد «ستاد توسعه اقتصاد و صنایع دانش‌بنیان شهرستان میانه» برداشتند. هدف از این اقدام، ایجاد پیوند میان ظرفیت‌های بومی با غول‌های صنعتی استان (نظیر ماشین‌سازی تبریز، مجتمع فولاد آذربایجان و صنایع پیشران) بود تا سهم نخبگان شهرستان از زنجیره ارزش استان احیا شود.
«جلسات ستاد در سالهای ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳»
جلسه ستاد با کارخانه ماشین سازی تبریز جهت همکاری صنعت گران میانه برای تولید قطعات تخصصی
جلسه ستاد در کارخانه فولاد آذربایجان جهت ایجاد تعامل صنعتگران با صنایع بومی
با این حال، پس از تغییرات در سطح مدیریتی شهرستان، روند فعالیت‌های این ستاد دچار تعلیق شد. در حالی که انتظار می‌رفت این نهاد با تکیه بر اسناد بالادستی و سیاست‌های کلان نظام در حمایت از تولید دانش‌بنیان، مسیر خود را با قوت ادامه دهد، شاهد رکود در این بخش هستیم. تداومِ این وضعیت، نه تنها باعث هدررفتِ انرژیِ نخبگان بومی شده، بلکه فرصت‌های اشتغال‌زایی که در گروِ این تعاملات بود را به حالت تعلیق درآورده است.
شکاف دردناک توسعه: حکایت دو زیست‌بوم در یک استان
تحلیل وضعیت فعلی، تصویری از عدم توازن منطقه‌ای را نشان می‌دهد:
مدل موفق بناب، آذرشهر وشبستر: در شهرستان‌هایی نظیر بناب و آذرشهر، پیوند میان فناوری و صنعت به قدری تقویت شده که نه‌تنها نرخ بیکاری به زیر ۵ درصد رسیده، بلکه با کمبود نیروی کار مواجه‌اند؛ تا جایی که برای جذب کارگران متخصص، مشوق‌هایی در نظر گرفته می‌شود. این نتیجه‌ی طبیعیِ ایجاد اکوسیستمی است که در آن «صنعت‌گر» و «دانش‌بنیان» هم‌زبان شده‌اند.
وضعیت میانه؛ زنگ خطری برای مهاجرت نخبگان:
در سوی دیگر، شهرستان میانه—که به عنوان دروازه ورودی استان شناخته می‌شود—با چالش‌های جدی مواجه است. برآوردها حاکی از نرخ بیکاری ۲۵ تا ۳۰ درصدی در میان فارغ‌التحصیلان دانشگاهی و جوانان این شهرستان است. این وضعیتِ نامطلوب، موتورِ محرکِ مهاجرتِ نخبگان و خروجِ نیروی کار متخصص به مقصد تبریز و تهران شده است؛ آسیبی که تبعات بلندمدت آن بر بافت جمعیتی و اقتصادی شهرستان غیرقابل‌جبران است.میانه؛ نیازمندِ احیای ظرفیت‌ها
آیا حق میانه با داشتن ظرفیت‌های عظیم فولادی و موقعیت استراتژیک، تماشای پیشرفت دیگران است؟ سهم این شهرستان از زیست‌بوم فناوری استان به میزانی نیست که با ظرفیت‌های صنعتی آن تناسب داشته باشد. مشکل اصلی، فقدان ظرفیت نیست، بلکه نیاز به «اراده مدیریتی برای تمرکززدایی» از مرکز و احیای ساختارهای موفقی است که پیش‌تر امتحان خود را پس داده بودند.
کلام آخر:
مطالبه‌ی ما، توسعه پایدار و متوازن است
اگر هدف از جلسات استانداری و پارک علم و فناوری، نجات اقتصاد و رونق دانش‌بنیان‌هاست، باید نگاه‌ها از مرزهای مرکز استان فراتر برود:
۱. بازنگری در سیاست‌های ستاد: درخواست نخبگان شهرستان، بررسیِ دلایلِ توقف فعالیت‌های ستاد اقتصاد دانش‌بنیان میانه و فراهم‌سازی بستر برای فعالیت مجدد آن است.
۲. الزام به ارتباط میان صنعت و دانشگاه: دستگاه‌های اجرایی شهرستان می‌توانند ارتباط ارگانیک فولاد آذربایجان و سایر صنایع میانه با شرکت‌های فناور را به عنوان یک اولویت کاری تعریف کنند تا نیروی تحصیل‌کرده بومی، به‌جای آوارگی در شهرهای دیگر، به بازوی توسعه‌ی شهر خود تبدیل شود.
امید است مدیریت ارشد استان با نگاهی عدالت‌محور، شرایطی را فراهم کند که تمامی شهرستان‌های آذربایجان‌شرقی، از جمله میانه، سهم عادلانه‌ای از توسعه دانش‌بنیان داشته باشند.
میلاد حنیفه
مدیر عامل شرکت گسترش فناوری‌های نوین مبین پارسه میانه
کانال صدای میانه در روبیکا